İşitme Cihazları için Temel Odyolojik Bilgiler

Yazar: Uzm. Odyolog Özgür Uğurtay, Odyoloji Uzmanı
İnceleyen: Opr. Dr. Barış Yıldız, Kulak Burun Boğaz Uzmanı
Son güncelleme: 5 Ekim 2026

İşitme cihazı seçiminde temel odyolojik bilgiler; işitme kaybının türü, frekanslara göre kaybın derecesi ve konuşmayı ayırt etme skorudur. Bu veriler işitme testleriyle saptanır ve cihaz uyarlamasının temelini oluşturur.

İşitme kaybı, belirlenmiş uluslararası ortalamalardan daha kötü işitme fonksiyonu saptanması durumudur. İşitme kaybı; dış kulaktan, orta kulaktan, iç kulaktan, işitme sinirinden veya beynin çeşitli bölümlerinden köken alabilir.

İşitme Kaybı Türleri

1- İletim Tip İşitme Kaybı

Dış veya orta kulaktaki mekanik iletim sorunlarından (kulak zarı delinmeleri, orta kulak iltihapları ve sıvı birikimi, östaki disfonksiyonu, dış kulak yolu tıkanıklıkları vb.) kaynaklanan bir işitme kaybıdır. Çoğunlukla tıbbi veya cerrahi olarak tedavisi mümkündür.

2- Sensörinöral İşitme Kaybı

İç kulaktaki duyu hücrelerinde ve işitme sinirinde meydana gelen hasardır. Yaşlanma, viral enfeksiyonlar, genetik faktörler, akustik travma, Meniere hastalığı, kafa travması, ototoksik ilaçlar ve yoğun gürültüye maruz kalma gibi nedenlerden kaynaklanabilir. Çoğunlukla kalıcıdır; rehabilitasyon ve iletişimin sürdürülmesi için uzman eşliğinde doğru seçilmiş ve ayarlanmış işitme cihazı kullanımı önerilir.

3- Mikst Tip İşitme Kaybı

Hem iç kulaktan hem de orta kulaktan oluşan bir işitme kaybıdır. Diğer bir deyişle aynı kulakta sinirsel tip ve iletim tipi işitme kaybının beraber oluştuğu bir işitme kaybıdır. Bu tip işitme kaybında hem sesin iletilmesinde hem de algılanmasında sorun olduğundan kişi sesleri daha kısık duyar ve bazı kelimeleri ayırt etmekte zorlanabilir. İletim bileşeni çoğu zaman tıbbi ya da cerrahi olarak tedavi edilebilir.

4- Fonksiyonel İşitme Kaybı

Kulakta ya da işitme yollarında saptanabilen bir hasarla açıklanamayan, çoğunlukla psikolojik etkenlerle ilişkili işitme kaybıdır. Tanıda objektif işitme testlerinden yararlanılır.

5- Merkezi İşitme Kaybı

Beyin sapındaki koklear çekirdeklerden işitme korteksine kadar uzanan merkezi işitsel yolların hasar görmesi durumunda meydana gelir. Sesin algılanmasından ziyade duyulan seslerin anlamlandırılması ve ayırt edilmesinde belirgin zorluk yaşanır.

İşitme Kaybı Dereceleri

İşitme kaybının derecesi 500, 1000 ve 2000 Hz’nin ortalamasına göre belirlenmektedir. Buna göre saf ses ortalamasıyla ilişkili işitme kaybı derecelendirmesi aşağıdaki gibidir:

Çocuklarda 15 dB’e, yetişkinlerde 25 dB’e kadar normal işitme,

26-40 dB HL hafif işitme kaybı,

41-55 dB HL orta derecede işitme kaybı,

56-70 dB HL orta-ileri derecede işitme kaybı,

71-90 dB HL ileri derecede işitme kaybı,

91 dB HL ve üstü çok ileri derecede işitme kaybı.

İşitme Cihazı Uyarlamasında Temel Odyolojik Testler

İşitme cihazının doğru şekilde seçilmesi ve programlanabilmesi için tek başına işitme eşikleri yeterli değildir. Odyolojik değerlendirme kapsamlı bir test bataryası ile yürütülür.

• Saf Ses Odyometrisi: Kişinin farklı frekanslarda (ince ve kalın sesler) duyabildiği en hafif ses seviyesini belirler.
• Konuşma Odyometrisi: Konuşmayı alma eşiği (SRT) ve özellikle konuşmayı ayırt etme skoru (SDS) değerlendirilerek cihazdan sağlanacak fayda öngörülür.
• Rahatsız Edici Ses Seviyesi (UCL): Cihazın ses çıkış limitlerinin kulağı rahatsız etmeyecek şekilde sınırlandırılması için ölçülür.
• Timpanometri ve Akustik Refleks: Orta kulak basıncını ve kulak zarının hareketliliğini kontrol ederek kaybın iletim bileşenini inceler.

Ne Zaman Bir Uzmana Danışmalı?

İşitme sağlığınızdaki değişiklikleri fark ettiğiniz an vakit kaybetmeden bir KBB hekimine veya uzman odyoloğa başvurmanız önerilir:

• Gürültülü ortamlarda ve kalabalıkta konuşulanları takip etmekte ve kelimeleri ayırt etmekte güçlük çekiyorsanız
• Televizyonun veya telefonun sesini çevrenizdekilerden belirgin şekilde daha yüksek seviyede açıyorsanız
• Konuşmaları sıklıkla tekrar ettirme gereksinimi duyuyorsanız
• Kulaklarınızda sürekli ya da aralıklı çınlama, uğultu veya dolgunluk hissi varsa
• Ani gelişen bir işitme kaybı fark ettiyseniz beklemeden, aynı gün bir KBB uzmanına başvurmalısınız; tedavinin ilk günlerde, ideal olarak ilk 72 saat içinde başlaması önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

İşitme kaybı derecesi işitme cihazı seçimini nasıl etkiler?

İşitme cihazının kasa tipi ve hoparlör gücü, büyük ölçüde işitme kaybının derecesine göre belirlenir. Örneğin hafif ve orta dereceli kayıplarda küçük kanal içi ya da açık uygulama cihazlar tercih edilebilirken, ileri ve çok ileri dereceli kayıplarda yüksek ses çıkışı sağlayan güçlü kulak arkası modeller genellikle daha uygundur.

Konuşmayı ayırt etme skoru işitme cihazından fayda görmeyi belirler mi?

Önemli ölçüde etkiler. Saf ses eşikleri sesin ne kadar duyulduğunu gösterirken, ayırt etme skoru beynin kelimeleri ne kadar net algıladığını ortaya koyar. Ayırt etme skoru iyi olan bireyler işitme cihazından genellikle daha hızlı ve yüksek verim alırken, düşük skora sahip kişilerin adaptasyon süreci daha kapsamlı işitsel rehabilitasyon gerektirebilir.

İşitme testi yaptırmadan hazır bir cihaz kullanılabilir mi?

Hayır. Bireysel bir odyogram olmadan kullanılan ses yükselticiler sesleri gereğinden fazla güçlendirerek rahatsızlık verebilir ve tedavi gerektiren bir kulak hastalığının gözden kaçmasına yol açabilir. Her bireyin kaybı farklı frekanslarda değişiklik gösterir; cihazın odyoloğunuz tarafından bu frekans eşiklerine ve rahatsız olma sınırınıza göre özel olarak programlanması gerekir.

Kaynaklar

• NIDCD (ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri). Hearing Aids (erişim: 2 Ekim 2026)
• NHS. Hearing aids and implants (erişim: 2 Ekim 2026)