İşitme Kaybı ve Demans

Yazar: Prof. Dr. Adnan Ünal, Kulak Burun Boğaz Uzmanı
İnceleyen: Uzm. Odyolog Özgür Uğurtay, Odyoloji Uzmanı
Son güncelleme: 5 Ekim 2026

Araştırmalar, tedavi edilmeyen işitme kaybının demans riskini artıran ve değiştirilebilir risk faktörlerinden biri olduğunu göstermektedir. İşitme cihazı kullanımı, özellikle risk altındaki yaşlı yetişkinlerde bilişsel gerilemeyi yavaşlatmaya yardımcı olabilir; ancak demansı tek başına önlediği söylenemez.

Demans, günlük yaşamı etkileyecek kadar şiddetli hafıza, dil, problem çözme ve diğer düşünme yeteneklerinin kaybı için kullanılan genel bir terimdir. Demansı tek bir hastalık olarak düşünmemek gerekir, Alzheimer hastalığı da dahil olmak üzere çok çeşitli spesifik tıbbi durumları kapsamaktadır.

Araştırmalar, demans riskini artırabilecek bir dizi faktör belirlemiştir. Bazıları yaşam tarzı değişiklikleri veya uygun tıbbi tedavi yoluyla yönetilebilen risk faktörlerdir. Bu faktörler:

• Düşük zihinsel ve sosyal uyarım
• İşitme kaybı
• Fiziksel hareketsizlik
• Depresyon
• Obezite
• Diyabet
• Hipertansiyon
• Sigara içmek
• Aşırı alkol kullanımı
• Kötü beslenme
• Genetik faktörler

Yaşa bağlı işitme kaybı (Presbiakuzi) demans riskini artıran bir faktördür. Araştırmalar, hafif derecede işitme kaybı olan bireylerde demans gelişme olasılığının normal işitmeye sahip bireylere göre iki kat daha fazla olabileceğini düşündürmektedir. İleri derecede işitme kaybı olan kişilerde demans gelişme olasılığı beş kat daha fazla olabilir. (Profesör Frank Lin ve Johns Hopkins)

İşitme kaybı; sosyal izolasyon, yalnızlık ve depresyon duyguları ya da bağımsızlık kaybı yoluyla yaşam kalitesini düşürebilir. Bu faktörler demans riskini artırabilir. Alternatif olarak, işitme güçlüğü çeken bireyler sesleri çözmek ve işlemek için daha fazla çaba harcadığından, beynin zihinsel kaynaklarına ek bir yük getirebilir. Bu ek yük; hafıza, konuşmayı anlama ve diğer bilişsel işlevler için daha az kaynak olduğu anlamına gelebilir ve bu durum beyinde değişikliklere yol açabilir. Demansa yol açan nörolojik sürecin, yaşa bağlı işitme kaybına yol açan süreçle aynı olması da mümkündür.

İşitme Kaybı ve Bilişsel Gerileme Arasındaki Bağlantı

Lancet Komisyonu raporlarına göre işitme kaybı, yetişkinlikte demans riskini artıran ve değiştirilebilir en önemli faktörler arasında ilk sıralarda yer alır. İşitme duyusu zayıfladığında beyin, sesleri anlamlandırabilmek için hafıza ve düşünme süreçlerinden enerji harcar. Bu durum uzun vadede zihinsel yorgunluğa ve bilişsel rezervlerin tükenmesine neden olabilir.

• Bilişsel yük teorisi: Beynin kelimeleri çözmeye odaklanması nedeniyle hafıza kayıtlarının zayıflaması.
• Sosyal geri çekilme: İletişim zorluğu nedeniyle kişinin toplumdan uzaklaşması ve zihinsel uyarımın azalması.
• Beyin yapısındaki değişimler: Bazı görüntüleme çalışmalarında, işitme kaybı olan kişilerde beynin işitmeyle ilgili bölgelerinde daha hızlı hacim kaybı gözlenmiştir.

Hem demans hem de işitme kaybı bireylerin günlük yaşamını oldukça etkilemektedir. Ancak, yardımcı olabilecek çözümler bulunmaktadır:

İşitme kaybınız varsa vakit kaybetmeden bir uzmana başvurarak uygun bir işitme cihazı edinmeniz önerilir. Araştırmalar, işitme cihazı kullanımının özellikle risk altındaki yaşlı yetişkinlerde bilişsel gerilemeyi yavaşlatmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir. İşitme cihazları ayrıca işitme kaybının beraberinde getirebileceği yalnızlık ve iletişim güçlüğü gibi olumsuzlukları azaltabilir. Özellikle ilerleyen yaşlarda düzenli işitme testi yaptırarak işitme sağlığınızı kontrol altında tutabilirsiniz.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

İşitme kaybı çoğu zaman yavaş ilerlediği için fark edilmesi güç olabilir; ancak erken teşhis, işitme sağlığının korunması ve iletişimin sürdürülmesi açısından önemlidir. Aşağıdaki durumlarla karşılaştığınızda vakit kaybetmeden bir Kulak Burun Boğaz uzmanına ya da odyoloğa başvurmalısınız:

• Kalabalık veya gürültülü ortamlarda konuşulanları anlamakta ve takip etmekte zorlanıyorsanız
• Karşınızdaki kişilerin sık sık sözlerini tekrarlamasını istemeye başladıysanız
• Televizyon veya radyo sesini çevrenizdekileri rahatsız edecek düzeyde açma ihtiyacı duyuyorsanız
• Ani gelişen işitme kaybı, şiddetli çınlama veya baş dönmesi eşlik ediyorsa beklemeden aynı gün KBB hekimine başvurulmalıdır.

Ody. Aysel Dağ / Ody. Elif Uysal

Sıkça Sorulan Sorular

İşitme cihazı kullanmak demansı engeller mi?

İşitme cihazının demansı tek başına önlediği söylenemez. Gözlemsel çalışmalar işitme cihazı kullanan yaşlılarda demans riskinin daha düşük olduğunu, büyük bir randomize çalışma da işitme desteğinin bilişsel gerilemeyi yavaşlatıcı etkisinin özellikle risk grubundaki yaşlılarda belirgin olabileceğini göstermiştir. İşitme cihazı ayrıca konuşmaları anlamak için harcanan zihinsel çabayı azaltabilir.

İşitme kaybı demans belirtilerini nasıl taklit eder?

İşitme güçlüğü çeken bir birey, söylenenleri yanlış anlayabilir, sohbetleri takip edemeyebilir veya yanıtsız kalabilir. Bu durum dışarıdan bakıldığında unutkanlık ya da kafa karışıklığı gibi görünerek demans semptomlarıyla karıştırılabilir.

Yaşlı bireyler ne sıklıkla işitme testi yaptırmalıdır?

İlerleyen yaşlarda, herhangi bir şikâyet olmasa dahi işitmenin düzenli aralıklarla kontrol ettirilmesi önerilir; kontrol sıklığını hekim ya da odyolog kişinin durumuna göre belirler. Böylece yaşa bağlı kayıplar erken evrede saptanarak bilişsel sağlığı koruyucu adımlar atılabilir.

Kaynaklar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Deafness and hearing loss (erişim: 2 Ekim 2026)
• NHS. Hearing loss (erişim: 2 Ekim 2026)